Britaniyanın hərbi eksperti Aleksander Stronell Azərbaycanın Qarabağ müharibəsində qalib gəlməsinin səbəblərini təhlil edib. 
Report-a istinadla həmin təhlil-məqaləni təqdim edirik.

"2020-ci ilin sentyabrında Ermənistan və Azərbaycan arasında başlanmış 44 günlük müharibə bütün dünyanın analitik mərkəzlərində, jurnallarda və digər mətbu orqanlarda, ixtisaslaşdırılmış hərbi akademiyalarda coşqun müzakirələrə səbəb oldu. Azərbaycanın Qərb və onun hüdudları xaricində Ermənistanın hərbi qüvvələri üzərində qəti qələbəsi əsasən bir neçə amillə izah olunur”, - deyə o yazıb.

Ekspert qeyd edib ki, ayrı-ayrı dövlərin hökumətləri və hərbçilər region dövlətinin (Azərbaycanın-red) pilotsuz uçuş aparat texnologiyasının demək olar, 30 il davam etmiş status-kvonu dəyişdirməsini görüblər. Diplomatlar və jurnalistlər həmçinin Türkiyənin yaxın ölkələrə artan təsirini qeyd ediblər.

Təəccüblü deyil ki, bir sıra rəsmi, yarı rəsmi və qeyri-rəsmi rus nəşrləri Rusiyanın şəxsi “həyət”i kimi gördüyü ərazidə baş verən müharibənin nəticəsi barədə öz fikirlərini dərc etdilər. Bununla birlikdə, fəmin nəşrlər pilotsuz uçuş aparatları və Türkiyənin dəstəyinin həddindən artıq vurğulanmaması üçün Azərbaycanın qələbəsini daha ətraflı izah edib.

I dərs: Qoşunların keyfiyyəti döyüş meydanında daha böyük əhəmiyyət kəsb edir



2020-ci ilin dekabrında Rusiyanın hərbi qəzeti “Army Standard”da dərc edilmiş məqalədə bu məqam aydın şəkildə vurğulanır. Müəllif vəbhə boyu açılmış qoşunların keyfiyyətinə aydınlıq gətirmək üçün itki statistikasından istifadə edir: Hər iki tərəfdə də itkilər 17-19 yaşlı əsgərlər olduğu halda, Azərbaycan yaşlı qruplar arasında daha çox itki verdi.

Öldürülən Azərbaycan əsgərlərinin 30% -i 25-27 yaş arasındadır - ehtimal ki, 3-5 illik təcrübəsi olan əsgərlərdir. Bu, Bakının son döyüş təcrübəsinə sahib daha peşəkar ordu yerləşdirdiyini göstərir.

Əksinə, Ermənistanın müdafiəsi "köhnə və gənc" kimi səciyyələnir: daha ços sovet hazırlığı keçmiş zabitlərin başçılığı ilə gənc çağırışçılar və könüllülər sovet dövrünün köhnəlmiş taktikasından istifadə edirdilər: xüsusi halda, onlar pilotsuz uçuş aparatlarının intensiv istifadəsi ilə səciyyələnən döyüş hərəkətlərində biliklərə və ya təcrübəyə malik deyillər.

Bununla əlaqədar olaraq müəllif Ermənistanın Rusiyanın Suriya əməliyyatına süst töhfəsini yada salmaya bilmir - onun fikrincə, bu, ermənilərin müasir döyüş meydanlarına qiymətli təcrübə qazanmaları üçün qaçırdılmış imkan idi.

Bu cür fikirlər qeyri-rəsmi nəşrlərdə, o cümlədən məşhur “Voennoye obozreniye” jurnalında açıq şəkildə öz əksini tapır, bu da Ermənistan qoşunlarının rütbəli və vəzifəli şəxslərinin səlahiyyətlərinə şübhə edir.

Ermənistanın kapitulyasiyasından az sonra dərc edilmiş məqalədə səriştəsiz və hərbi nizamı pozulmuş ermənilərlə "alman tipi"ndə nizama salınmış və soyuqqanlı Azərbaycan qüvvələri müqayisə edilir.
Nəticə aydındır: hərçənd texnologiyalar döyüşün meydanını dəyişdirdi, səlahiyyətli adi heyət gələcək müharibələrin nəticəsini müəyyən edən mərkəzi amil qalacaq.

II dərs: Bütün döyüş meydanının xarakteri dəyişdi



Rusiyanın Dağlıq Qarabağın yalnız hava döyüşləri üçün deyil, ümumilikdə müharibələr üçün nümunə olduğunu etiraf etmək istəyi səthi idi. 

“Army Standard”a görə, qarşıdurma Sovet İttifaqı ilə hərbi əməliyyatların aparılmasına müasir yanaşmalarının "görüşü" idi və "ABŞ və SSRİ arasında qarşıdurma dövründə müharibə taktikasının" olduğunu təsdiqləyən "keçmişdə qalan bir şey rolunu oynadı".

Müəllif buna nümunə olaraq, Ermənistanın Dağlıq Qarabağdakı qondarma “Bağramyan xətti”ni, təmas xəttində Birinci Dağlıq Qarabağ Müharibəsi zamanı erməni diasporu hesabına yaradılan bir sıra istehkamları vurğulayır.

Ermənistan müharibəyə 90-cı illərdən bəri demək olar, dəyişməz qaldığı bildirilən eyni mövqeləri müdafiə etmək ümidi ilə girdi.
Əslində, Azərbaycanın pilotsuz uçuş aparatları və topçuları əvvəlcədən təyin olunmuş müdafiə mövqelərini qısa zamanda tutdular və Ermənistanın hava hücumundan müdafiə sistemlərini məhv etmək üçün aşkarladılar.

III dərs: Mübarizədə milli iradə əzmi böyük əhəmiyyət kəsb edir



Yerevan köhnə düşmənini qiymətləndirmədiyi və müasir döyüş meydanında həqiqətləri dərk etmədiyi üçün ağır şəkildə tənqid olunsa da, Bakı çox tərifləndi. Həqiqətən də, Rusiyanın Azərbaycanın təxminən 30 illik status-kvonun dəyişdirməsinə məqsədyönlü diqqət ayırmasına heyranlığı Ermənistanın Moskvanın ən yaxın müttəfiqlərindən biri olduğu nəzərə alınaraq xüsusilə nəzərə çarpırdı.

Qərb müşahidəçilərində bunu “milli mübarizə əzmi” adlandıraraq - milli gücün bütün aspektlərindən istifadə edərək hərbi hədəflərə çatmaq əzmi və ciddi siyasi, iqtisadi və hərbi xərclərə baxmayaraq bu hədəfi həyata keçirmək iradəsinə cazibə yarana bilər.

Münaqişə ilə əlaqəli Rusiya nəşrlərinin əksəriyyəti Azərbaycana Qarabağın qaytarılmasına yönəldilmiş məqsədyönlü onillik hərbi təlim modernləşdirmə proqramından yazırlar. “Voennoye Obozreniye” jurnalının yazdığına görə, Azərbaycan XXI əsrə aid ordu texnologiyasını tətbiq edirdi, Ermənistanın silahlı qüvvələri XX əsrdə qaldı.

IV dərs: Özünütənqid əhəmiyyətlidir



Rusiya mətbuatı müharibə dərslərindən nümunə götürmək üçün öz ölkəsinin nə etməsi lazım olduğu sualından çəkinmir - xüsusən də milli zəifliklərlə tam barışmaq lazımdır.

“Voennoye Obozreniye” kimi qeyri-rəsmi nəşrlərdə dərc olunan təhlillərdən bəziləri Ermənistanın 1994-cü ildən bəri etdiyi səhvlərə öz təbliğatına inama qarşı xəbərdarlıq edir.

Məqalədə bildirilir ki, "ictimaiyyətin təhrif edilmiş anlayışı"nın müharibədən əvvəl də, müharibə zamanı da heç bir faydası olmayacaq. Qəzet yazır: "Əgər bir tərəf (Azərbaycan nəzərdə tutulur) buna inadla hazırlaşırdısa, o biri tərəf əslində yalnız paradlara hazırlaşırdı".

Rusiya üçün dərslər



Şübhəsiz ki, Türkiyənin dəstəyi və pilotsuz uçuş aparatları münaqişənin nəticəsinin müəyyən edilməsində öz rolunu oynadı. Azərbaycanlıların Türkiyə əsilli dronlarının erməni qoşunlarının müdafiəsiz mövqelərinə sarsıdıcı hücum kadrlarını çox güman ki, yalnız Moskvada deyil, həm də Londonda, Brüsseldə və ya Vaşinqtonda unutmayacaqlar.
Daha sadə desək, qərəzsiz hərbi baxımdan Azərbaycan qələbəyə, Ermənistan isə məğlubiyyətə layiq idi.