Son illər Azərbaycanda ümumtəhsil müəssisələrində çalışan müəllimlərin sayında azalma müşahidə olunur.

Dövlət Statistika Komitəsinin açıqladığı rəsmi məlumatlara görə, 2022/2023-cü tədris ilində 151 634 müəllim fəaliyyət göstərirdisə, 2023/2024-cü ildə bu göstərici 150 868 nəfərə düşüb. 2024/2025-ci tədris ilinin əvvəlində isə müəllimlərin sayı daha da azalaraq 146 381 nəfər təşkil edib.

Cins bölgüsünə baxdıqda isə qadın müəllimlərin sayında daha kəskin azalma nəzərə çarpır. Belə ki, 2022/2023-cü ildə qadın müəllimlərin sayı 124 293 nəfər idisə, 2023/2024-cü ildə bu rəqəm 124 840 nəfərə qədər artıb, amma 2024/2025-ci ildə 120 633 nəfərə enib. Kişi müəllimlərin sayında da azalma qeydə alınıb. 2022/2023-cü ildə 27 341 nəfər kişi müəllim fəaliyyət göstərirdisə, 2023/2024-cü ildə bu göstərici 26 028 nəfərə, 2024/2025-ci ildə isə 25 748 nəfərə düşüb.

Nəticə etibarilə, son üç tədris ili ərzində həm qadın, həm də kişi müəllimlərin sayında azalma baş verir.

Bəs maraqlıdır, bu azalmanın səbəbi nədir?

Bu barədə Təhsil İşçilərinin Həmrəyliyi Alyansının (TİHA) sədri, təhsil eksperti Əmrah Həsənli bildirib ki, ümumtəhsil müəssisələrində müəllimlərin sayında müşahidə edilən azalma bir sıra amillərlə bağlıdır: “İlk növbədə, son illərdə həyata keçirilən sertifikasiya prosesi bu dəyişikliklərə təsirsiz ötüşməyib. Sertifikasiya müəllimlərin bilik və bacarıqlarının qiymətləndirilməsinə yönəlsə də, nəticədə zəif göstərici göstərən müəyyən pedaqoqlar sistemdən kənarda qaldılar. Bu, bir tərəfdən təhsildə keyfiyyətin artırılması üçün vacib addımdır, digər tərəfdən isə statistik göstəricilərdə say baxımından azalmaya səbəb olur. Digər mühüm məqam müəllimlərin işə qəbulu mexanizmidir. Hər il minlərlə namizəd MİQ imtahanında iştirak etsə də, qəbul olunanların sayı əvvəlki illərdə ixtisar edilən və ya sistemdən ayrılan müəllimlərin yerini tam doldura bilmir. Xüsusilə bölgələrdə vakant yerlərə marağın azalması və bəzi istiqamətlər üzrə namizəd çatışmazlığı problemin dərinləşməsinə yol açır”.

Ekspert qeyd edir ki, həmçinin əmək mühitindən uzaqlaşma və karyera dəyişiklikləri də müəllimlərin sayına təsir göstərir: “Son illərdə bir sıra gənc kadrlar daha yüksək əməkhaqqı və daha az stress təklif edən sahələrə üz tutur, bəziləri isə repetitorluq və özəl tədris mərkəzlərinə üstünlük verir. Digər tərəfdən, demoqrafik dəyişikliklər də nəzərə alınmalıdır. Bəzi bölgələrdə şagird sayının azalması nəticəsində siniflərin birləşdirilməsi, bunun fonunda isə müəllim ehtiyacının azalması baş verir. Xaricə miqrasiya edən pedaqoqlar da bu statistikanın formalaşmasında öz rolunu oynayır”.

“Müəllimlik peşəsinin cəlbediciliyinin zəifləməsi də diqqət çəkən amillərdəndir. Bu peşə hələ də yüksək ictimai nüfuza malik olsa da, əməkhaqqının real yaşayış səviyyəsinə adekvat olmaması, iş yükünün çoxluğu, məktəb mühitindəki stress bir çox gənci bu sahədən uzaqlaşdırır. Təhsil sistemində aparılan struktur dəyişiklikləri və idarəetmə islahatları çərçivəsində bəzi yerlərdə ştatların ixtisar olunması da ümumi müəllim sayını azaldan faktorlardan biridir. Nəticə etibarilə, müəllimlərin sayındakı azalma sadəcə rəqəmlərlə izah olunacaq məsələ deyil. Bu, həm də təhsilimizin keyfiyyəti, məktəblərdə dərs yükünün balansı və gələcəkdə kadr potensialının davamlılığı ilə bağlı ciddi bir siqnaldır. Qısa müddətdə müəyyən azalmalar keyfiyyət naminə başa düşülə bilər, lakin uzunmüddətli tendensiya halını alarsa, bu, məktəblərdə müəllim çatışmazlığı, tədrisin səmərəliliyinin zəifləməsi və nəticə etibarilə ümumi təhsil mühitinə mənfi təsir kimi fəsadlar doğura bilər”, - deyə ekspert əlavə edib.

E. Bəyməmmədli