“Bu dövr yeni əşyaların dövrüdür, amma heç də yeni fikirlərin deyil”…

Kanetti bu cümlə ilə zəmanənin paradoksunu açır:

Bəşəriyyət hər il minlərlə yeni əşya – cihaz, texnologiya, mexanizm yaradır…

Amma insan beyninin köhnə strukturları dəyişmir.

Biz daha sürətli düşünsək də daha dərin düşünə bilmirik…

Yeni avtomobillər, yeni telefonlar, yeni şəhərlər – hamısı formadır.

Amma forma dəyişdikcə məna yox olur.

Düşüncə, ideya, mənəvi səviyyə yerində sayır.

Sanki texnologiya ağlı əvəz edib, tərəqqi ideyasını tərəqqinin oyuncağına çevirib.

Kanetti bu sətirləri ötən əsrin 60-cı illərində yazırdı – televiziyanın, reklam sənayesinin yüksəlişi dövründə. Kanetti artıq o zaman hiss etmişdi ki, “yenilik” kəlməsi mənəvi dəyərini itirir. İndi bu fikir daha kəskindir: biz əşyaların təzəliyi ilə ruhumuzun köhnəliyini gizlədirik.

Yeni düşüncə yaratmaq əvəzinə, biz köhnə ideyaları yeni ekranlarda təkrar edirik.

İnsan “yeni”ni artıq “başqa” anlamında yox, “daha parlaq, daha sürətli” mənasında anlayır.

Kanettinin bu müşahidəsi sadəcə tənqid deyil.

O, əşyaların çoxluğu ilə fikrin azlığının yaratdığı mədəni boşluğu göstərir.

Yeni şeylər çoxaldıqca, insan öz mənasını əşyaların arasında itirir.

Bu, həm istehlak cəmiyyətinin, həm də “düşünməyə vaxtı olmayan” insanın faciəsidir.

Kanetti üçün Marrakeş səslə sükutun, insanla əşyanın qarşılaşdığı bir məkandır.

O, orada bazarların səs-küyündə insanlığın əzəli səslərini axtarır.

Yeni şeylər – ipə-sapa gəlməz, parıltılı, çoxaldılmış, amma mənasız səslər kimi səslənir.

Buna qarşı o, susmaq və dinləmək mədəniyyətini qoyur.

Kanettinin bu fikri indi bəlkə daha doğrudur.

Biz smart telefonlarla düşünür, ağıllı evlərdə yaşayırıq,

amma ağılsız səssizliyə çevrilmişik.

“Əşyaların yeniliyi insanın köhnəliyini gizlətmir, əksinə, onu daha açıq göstərir”…

Və bəlkə də dövrümüzün əsl dramı da elə bundadır -

biz yeni şeylər içində köhnə düşüncələr kimi yaşayırıq…