Qırğızıstan Parlamenti ölkənin Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatındakı (KTMT) iştirakını yenidən nəzərdən keçirə bilər.
Turkustan-ın məlumatına görə, Qırğızıstan parlamentinin Beynəlxalq məsələlər, Müdafiə və Təhlükəsizlik Komitəsinin deputatları belə təkliflə çıxış edib.
Onlar bunu Tacikistanla sərhəddəki Batken bölgəsində üç günlük qanlı müharibə fonunda KTMT-nin faliyyətsiz qalması ilə izah edib.

ABŞ münaqişənin həllində köməyini təklif edib. Mütəxəssislər respublikada yenidən ABŞ hərbi bazasının yerləşdirilə biləcəyini istisna etməyiblər.
“Qırğızıstan-Tacikistan sərhədindəki münaqişə bitməyib”- ABŞ Dövlət katibinin Cənubi və Mərkəzi Asiya məsələləri üzrə köməkçisi Conatan Henik Atlantik Şurasının onlayn seminarında belə deyib.

Onun sözlərinə görə, insanların evlərinə qayıtması və yenidənqurma işlərinə şərait yaradılması üçün sülh və sabitlik tələb olunur.
“ABŞ iki respublikanın liderlərinə çətin vəziyyəti həll etmək üçün kömək etməyə hazırdır. Bişkek və Düşənbədəki səfirliklərimiz vasitəsi ilə hər iki ölkənin rəhbərliyi ilə birbaşa əlaqə qururuq. Biz onların Vaşinqtondakı səfirlikləri ilə əlaqə saxladıq. Münaqişənin mümkün olan hər hansı şəkildə sülh yolu ilə həllini dəstəkləməyi təklif etdik. Ən əsası isə biz liderləri məsuliyyəti öz üzərlərinə götürməyə və bu cür hadisələrin təkrarlanmaması üçün şərait yaratmağa səy göstərməyə çağırdıq”, – deyə Henik bildirib.

Bişkekdə isə hesab edirlər ki, Rusiya və KTMT-nin mövqeyi inandırıcı görünmür. Yalnız üçüncü gün tərəflər atəşkəs barədə razılığa gəldikdən sonra KTMT buna standart şəkildə alqışlamaqla reaksiya verdi.
Ona görə də Beynəlxalq məsələlər, Müdafiə və Təhlükəsizlik Komitəsinin iclasında millət vəkilləri təşkilatın effektivliyi və Qırğızıstanın bu qurumda iştirakının məqsədəuyğunluğu məsələsini qaldırıblar.

KTMT-nin mətbuat katibi Vladimir Zaynetdinov isə təşkilatın sərhəddəki hadisələrə dərhal reaksiya verdiyini qeyd edib.
“KTMT hər iki tərəfi münaqişəni dərhal dayandırmağa çağırdı və tərəflərin sülh yolu ilə həllində kömək etməyə hazır olduğunu bildirdi. KTMT müdaxilə mexanizmini işə sala bilər, lakin bunun üçün tərəflərin müraciəti olmalıdır. Qırğızıstan tərəfi bu anda təşkilatın köməyinə ehtiyac olmadığını bəyan etdi.
Bu gündən etibarən təşkilatın müdaxilə üçün əsası yoxdur. Tacikistan və Qırğızıstan KTMT-nin tam hüquqlu üzvləridir, bu səbəbdən tərəflər KTMT-yə yardım ehtiyacı məsələsini qaldıran kimi onun təmin edilməsi mexanizmi işə salınacaq”, – Zaynetdinov belə deyib.

Məsələni Rusiya mediasına şərh edən Qırğzıstanlı politoloq Mars Sarıyevın fikrincə, Kreml bu münaqişədə Düşənbənin tərəfini tutub.

“Tacikistan bu vəziyyətdə Qırğızıstandan daha əhəmiyyətli oldu. Rusiya özünü dalana dirəyib. Moskvanın Tacikistanı dəstəkləməsi lazım idi. Çünki bu respublika hərbi baxımdan cənub sərhədlərində ön cəbhə xəttidir. Rusiya Düşənbənin Əfqanıstandan çıxan Amerika hərbçilərinin yerləşdirilməsinə dair ABŞ-ın danışıqlarına uymamasında maraqlıdır. Qırğızıstan nisə ikinci müdafiə xəttidir”.

Qeyd edək ki, ABŞ Əfqanıstandan çıxdıqdan sonra qoşunlarını yerləşdirilməsi üçün əsas nöqtələr kimi Tacikistan və Özbəkistanı nəzərdən keçirir. Özbəkistan Müdafiə Nazirliyi, ölkənin hərbi doktrinasında xarici qoşunların yerləşdirilməsinin nəzərdə tutmadığını bildirib. Ona görə də ABŞ-ın diqqəti Tacikistana yönəlib.

Sarıyev hesab edir ki, Rusiyanın müdaxilə etməyəcəyini anlayan Tacikistan vəziyyətdən istifadə edərək Vorux anklavına dəhliz açdı. “Rəhmonun strategiyası uğurlu oldu. Müharibənin üç günü ərzində Rusiya cavab verə bilmədi. Mariya Zaxarova yalnız Moskvanın vəziyyəti öyrəndiyini dedi. Həlledici rolu Özbəkistan prezidentləri Şövkət Mirziyoyev və Qazaxıstan prezidentləri Qasım Jomart Tokayevin çağırışları oynadı.
Onun sözlərinə görə, Qırğızıstanda ictimai rəy Türkiyəyə doğru yönəldi.

“Üstəlik, Ərdoğan dərhal reaksiya verdi, Qırğızıstana kəndlərin və dağılmış infrastrukturun bərpasında yardım təklif etdi. Özbəkistan və Qazaxıstanla yanaşı, Türkiyə hakimiyyətinə qarşı rəğbət artdı. Türk birliyi fikri nəzərə çarpacaq dərəcədə güclənir. Qırğızlar çar Rusiyası dövründən bəri istifadə olunan bir atalar sözünü xatırladılar: “Ruslarla dost olmaq istəyirsənsə, qoltuğunda balta tut”.

Bu cür fikirlər indi Qırğızıstanda geniş yayılıb. Rusiya benzininin respublikaya tədarükünün üç ay müddətinə dayandırılacağı barədə şayiələr vəziyyəti daha da ağırlaşdırır. Rusiya Prezidenti Vladimir Putinin qırğız həmkarı Sadır Japarovu Moskvaya dəvət etməsi vəziyyəti bir qədər səngidib. Səfər may ayının sonuna planlaşdırılıb.

Ancaq Rahmonun hakimiyyətə və onun irsi ötürülməsinə dəstək olmaq üçün, həmçinin maliyyələşmə ilə yanaşı yaxşı üstünlüklər qazandığı Moskva səfərindən sonra Amerika bazalarının yerləşdirilməsinə qərar vermə ehtimalı çox yüksək deyil və ABŞ-ın Qırğızıstana qayıtması ehtimalı yüksəkdir”-Sarıyev belə deyib.

Siyasi ekspert bildirib ki, ABŞ-ın Qırğızıstandakı keçmiş səfiri Donald Lunun dövlət katibinin Cənubi və Mərkəzi Asiya üzrə köməkçisi təyin olunması təsadüfi deyil.

O, Mərkəzi Asiyadakı vəziyyəti hərtərəfli bilir. Bölgədə qlobal oyunçuların toqquşması baş verir. Rusiya bunu başa düşür. Ona görə də Qırğızıstan və Tacikistan arasındakı münasibətlərdə balansı bərpa etmək üçün japarovu Moskvaya dəvət ediblər.

Qeyd edək ki, ABŞ Dövlət katibinin köməkçisinin müavini Conatan Henik əvvəllər Amerikanın Azərbaycandakı səfirlyində ictimaiyyətlə əlaqələr şöbəsinin müdiri işləyib. Azərbaycan dilini yaxşı bilən və jurnalistlərin dostu kimi çalışan Henik 2008-ci ildə Şərqi Timora səfir müavini vəzifəsinə göndərilib.