Keçmişdə geniş ərazilərə malik Fars İmperiyasının diplomatiyası bəzi tədqiqatçılar tərəfindən “qızıl diplomatiyası” adlandırılır, yəni lazımi dövlətlərlə əlaqələr ciddi maliyyə, ərzaq, hərbi və ya digər yardımlarla dəstəklənirdi. Maddi dəstək fars hökmdarları tərəfindən sədaqət, qarşılıqlı anlayışa görə minnətdarlığın təcəssümü kimi və xarici siyasətdə məqsədlərə çatmaq üçün istifadə olunurdu.

Məşhur rus tarixçisi Eduard Runqun fikrincə, Fars imperiyasının xarici siyasətində belə bir mexanizm işləyirdi: şah imperiyanın hüdudlarından kənarda yaşayan insanların arasından özünə tərəfdarlar toplamaq üçün bəxşiş verirdi.

Bəxşişlər şaha və ya imperiyaya göstərilən müəyyən xidmətlərə görə verilirdi. Fars hökmdarı bu üsuldan istifadə edərək hərbi tədbirlər görmədən öz hakimiyyətini imperiyadan kənarda gücləndirmək siyasəti yürütməyə çalışırdı.

Fars İmperiyasının mövcud olduğu dövrdən çox keçsə də, müasir İran öz xarici siyasətində və diplomatiyasında tez-tez "qızıl diplomatiya"dan istifadə etməyə davam edir.

Bu gün sivil dünyada terrorçu sayılan bir sıra təşkilat və hərəkatlar gizli və ya açıq şəkildə Tehran tərəfindən himayə olunur. Onlar minnətdarlığın ifadəsi olaraq ya İranın xarici siyasətini izləyirlər, ya da molla rejiminin müəyyən tapşırıqlarını yerinə yetirirlər.

Amma İran təkcə terror təşkilatlarının deyil, həm də maraqları İranın maraqları ilə açıq şəkildə üst-üstə düşən bəzi dövlətlər üçün xeyriyyəçi və himayədar oldu.Ermənistan da onlardan biridir.

Bütövlükdə Cənubi Qafqaza, xüsusilə Azərbaycana münasibətdə, Tehran və İrəvanın maraqları bir-biri ilə sıx bağlıdır, nəticədə bir növ terroru himayə edən dövlət tandemi (qeyd edək ki, bu tərif Qərb tərəfindən verilib) və yaxın keçmişdə tez-tez terrora və təcavüzə əl atan dövlət meydana gəldi.

Azərbaycanın 44 günlük müharibədə sarsıdıcı qələbəsindən sonra regionda yaranmış geosiyasi vəziyyət nə Tehrana, nə də İrəvana sərf etmədiyi üçün bu tandem intensiv şəkildə vəziyyəti yenidən onların xeyrinə dəyişməyə cəhd etmək üçün hazırlaşır.

Caliber.az-a daxil olan məlumata görə, son vaxtlar İran və Ermənistan hərbi-texniki əməkdaşlığı genişləndirmək, İranın hərbi sənaye kompleksinə aid texnologiyalarının İrəvan tərəfindən alınması istiqamətində fəal addımlar atır.

Bu kontekstdə İranın hərbi şirkətlərinin rəhbərlərinin Ermənistana səfərlərinin sayının artırılması və diplomatik kanallar vasitəsilə fəal danışıqlaın aparılması maraq doğurur.

Belə ki, bu ilin yanvarında İrəvanda İran ixrac və investisiya mərkəzinin açılması ilə bağlı tədbir təşkil olunub və burada müxtəlif təyinatlı PUA və lazer istehsalı üzrə ixtisaslaşmış İran şirkətlərinin nümayəndələri iştirak ediblər.

İrandan olan iştirakçılara nəzər salın:

Rayan Roşd - elektro-optik və elektromexaniki sistemlərin, termal kameraların, lazer sistemlərindən istifadə edərək məsafənin ölçülməsi, radio rabitə sistemləri, yüngül PUA-lar, naviqasiya sistemlərinin istehsalı üzrə ixtisaslaşıb.

ESKAY Rayterz şirkəti - İHA-lara texniki xidmətin göstərilməsi və istehsalı üzrə ixtisaslaşıb.

RADIN şirkəti modul rabitə cihazlarının istehsalı ilə məşğuldur.

Azər Pərtu Spadana şirkəti - lazer qurğuları və rabitə sistemləri istehsal edir.

Belə məlum olur ki, yanvar ayında Ermənistana səfəri zamanı bu şirkətlərin əməkdaşları bu ölkənin təhlükəsizlik strukturlarının nümayəndələri ilə görüşüblər.

Cəmi yarım il sonra, iyunun 28-də adıçəkilən şirkətlərin nümayəndələri İranın daha 50 nanoşirkətinin nümayəndələri ilə birlikdə yenidən İrəvana səfər ediblər.

Səfər zamanı onlar Ermənistanın 120 texnologiya şirkətinin nümayəndələri ilə görüşüblər.

Bundan əlavə, ayrıca seçilmiş 15 İran şirkəti rabitə və informasiya texnologiyaları üzrə ixtisaslaşmış 40 erməni şirkətinin nümayəndələri ilə işgüzar görüşlər keçirib.
Onlar Yerevanın əsas texnoloji infrastruktur mərkəzlərində də olublar.

Bu görüşlərin nəticəsi olaraq İrandan Ermənistana nanotexnoloji məhsulların ixracını sürətləndirmək, habelə Tehran və İrəvan arasında xüsusi hərbi proqramlaşdırma sahəsində əməkdaşlığın sistemli olması üçün birgə texnoloji qrup yaradılıb.

Bununla bağlı İran tərəfi ilə danışıqlarda Ermənistan tərəfi texnoloji layihələr üzrə İranla əməkdaşlığı genişləndirmək üçün diaspordan olan erməni iş adamlarının imkanlarından istifadə edilməsini məqsədəuyğun bilib.

Ümumiyyətlə, qeyd etmək lazımdır ki, erməni diasporunun İran maraqlarının lobbiçilik fəaliyyətinə daha fəal cəlb olunması prosesi aktualdır.

Bundan başqa, Caliber.az-ın mənbələrinə görə, İran və Ermənistan arasında hərbi-texniki əməkdaşlığın gücləndirilməsi prosesinə iki ölkənin diplomatları da qoşulub.
Bu kontekstdə hər iki ölkənin İrəvan və Tehrandakı səfirliklərinin fəaliyyətində aktivlik müşahidə edilib.

Məsələn, Ermənistanın İrandakı keçmiş səfiri Artaşes Tumanyan və hərbi attaşe Artur Aznavuryan İran Müdafiə Nazirliyində görüşlər keçirib, görüşlərdə Tehranın 44 günlük müharibə zamanı nümayiş etdirdiyi ermənipərəst mövqeyinə görə təşəkkür ediblər.

Maraqlıdır ki, İran tərəfi səfir Tumanyan üçün Türkiyənin təşkilati və maddi-texniki dəstəyi ilə İran mətbuatı vasitəsilə guya Azərbaycan tərəfində “terrorçuların” iştirakı ilə bağlı saxta tezislər yayması üçün ən əlverişli şəraiti yaradıb.

Tumanyanın sözlərinə görə, guya məhz bu səbəbdən İran Azərbaycanla sərhəddə öz hərbi kontingentini yerləşdirməyə məcbur olub.
Baxmayaraq ki, hadisələrin xronologiyasına nəzər salsanız, erməni diplomatın təbliğatında açıq-aşkar uyğunsuzluq görə bilərsiniz - İranın hərbi kontingentinin Azərbaycanla sərhəddə yerləşdirilməsi hələ Tehranla Bakı arasında münasibətlərin məlum kəskinləşməsindən əvvəl baş verib.

Tumanyanın İrandakı fəallığı ilə paralel olaraq, İranın Ermənistandakı səfiri Abbas Bedeşxan Zoxuri ER Silahlı Qüvvələrinin Baş Qərargah rəisi Artak Davtyan ilə görüşüb və onunla iki ölkə arasında hərbi sahədə əlaqələrin genişləndirilməsi perspektivlərini müzakirə edib.

İran İslam Respublikasının Ali Rəhbəri Həzrət Ayətullah Xamenei oktyabrın əvvəlində hərbçilərin diplomlarla təltif edlməsi mərasimində bu sözləri deyib: “O kəslər ki, öz qardaşları üçün quyu qazırlar, ona birinci özləri düşəcək”. Yaxşı sözlərdir.
Əlbəttə, əgər İranın özünə şamil etsək. Bu gün Tehran 44 günlük müharibədə ciddi zərbələrə məruz qalan Silahlı Qüvvələrini yenidən təchiz edərək Ermənistanı hərbiləşdirmə yoluna qədəm qoyub.

Azərbaycanda heç kim sadəlövh deyil, xüsusən də Ermənistanla bağlı məsələdə. Biz həm İran, həm də Ermənistan tərəfinin hədəfini çox gözəl başa düşürük. Və bu hədəf Azərbaycandır. Bu tandemin hər bir üzvü öz məntiqinə görə hərəkət edir.
İran Azərbaycan və Türkiyənin regionda güclənməsindən, Azərbaycan-İran və Azərbaycan-Ermənistan sərhədlərinə nəzarəti ələ keçirməsinin doğurduğu bütün nəticələrdən narazıdır. Digər oyunçu Ermənistan isə qisas almaq və işğalçılıq siyasətinə qayıtmaq arzusundadır.
Maraqlar və məqsədlər üst-üstə düşüb, qalanı texnika ilə bağlı məsələlərdir. O cümlədən hərbi texnika, hansını ki, İranın Ermənistanla səxavətlə bölüşməyə hazırdır. Bu, “qızıl diplomatiya” deyilmi?

Bununla yanaşı, həm Tehran, həm də İrəvan belə bir siyasətin yanlış olduğunu və onun həyata keçirilməsinin region üçün fəlakətli nəticələri olacağını anlamaqdan imtina edirlər. Qonşularla münasibətləri korlamaq asandır, itirilmiş etimadı bərpa etmək isə daha çətindir.
Yeri gəlmişkən, Ermənistana gizli dəstəkdən açıq dəstəyə keçən İran regionda öz nüfuzu uğrunda əsas mübarizədə - Azərbaycan xalqının qəlbini və rəğbətini qazanmaq uğrunda mübarizədə artıq uduzub.

İranla Ermənistan arasında hərbi sənaye kompleksi vasitəsilə əməkdaşlıq sahəsində iranlıların geniş ictimaiyyətdən gizlətməyə çalışdıqları bütün proseslərdən xəbərdarıq və onları işıqlandırıb diqqət mərkəzində saxlayacağıq.

Heyif, çünki qəlbin dərinliyində “aşkar gərginlik mərhələsinin” başa çatdığını elan edən rəsmi Tehrana heç olmasa bir dəfə olsun inanmaq istəyirsən.