Hərbi-sənaye kompleksi və etibarlı tərəfdaş imici Türkiyəni Orta Doğunun yeni güc mərkəzinə çevirir

HƏMAS liderlərini öldürmək üçün İsrail Qətərə aviazərbə endirdi. Məqsədə nail oldular, yoxsa olmadılar – bu, üçüncü-dördüncü dərəcəli məsələdir. Bu hücumun doğurduğu ən əhəmiyyətli məsələ meydana gələn geosiyasi nəticələrdir.

Birinci nəticə: İsrail bütün növ qırmızı cizgiləri keçməyə hazır olduğunu qəti şəkildə təsdiqlədi. Cavab isə yoxdur. Ərəblər ABŞ qorxusu qarşısında elə həmin ABŞ-dən aldıqları trilyonlarla dollarlıq müdafiə sistemlərini İsrailə qarşı istifadə edə bilmirlər. Daha doğrusu, istəsələr belə istifadə edə bilməzlər. Çünki həmin sistemləri işə salan açarlar və parollar Birləşmiş Ştatların əlindədir. Qətərin on milyardlarla dollar dəyərindəki radarları və “Patriot” da daxil olmaqla digər müdafiə sistemləri yaxınlaşan və atəş açan İsrail təyyarələrini görmədilər.

İkinci nəticə: ABŞ ən etibarsız tərəfdaş olduğunu yağ içində böyrək kimi üzən ərəb şeyxlərinə göstərdi. Ağ Ev əyanı şəkildə sübuta yetirdi ki, istənilən “strateji müttəfiqini” elə birinci döngədə satmağa hazırdır. Bütün varidatlarını və təhlükəsizliklərini ABŞ-a əmanət etmiş ərəb monarxiyaları vəziyyətlərinin nə dərəcədə fəlakətli olduğunu anladılar. Bu, çox böyük geosiyasi qırılmadır. 

Ərəb şeyxləri ABŞ-dən çox məsələdə narazı olsalar da, təhlükəsizlik məsələsində Ağ Evə hər zaman etibar ediblər. Hesab olunurdu ki, varlı ərəb monarxiyalarında çox ciddi neft və maliyyə maraqları olan ABŞ bu monarxiyaların təhlükəsizliyi məsələsində heç kimə güzəşt etməz. İndi isə bu etibar kökündən sarsıldı. Bıçaq sümüyə dirəndi və bir-birinin ardınca Qətər paytaxtına səfər edən körfəz liderləri açıq şəkildə bəyan edirlər ki, bölgə üçün yeni təhlükəsizlik arxitekturası qurulmalıdır.

Üçüncü nəticə: Dohadakı HƏMAS liderlərini Türkiyə kəşfiyyatı xilas edib. The Wall Street Journal qəzetinin və İsrail mətbuatının iddiasına görə, məhz türk istihbaratından gələn məlumat sayəsində həmasçılar ölümdən qurtulublar. 

Qətərdə Türkiyənin hərbi bazası var. Yada salaq ki, məhz türk bazasındakı əsgərlər Qətər şeyxini sui-qəsddən və dövlət çevrilişindən xilas etmişdi. Maraqlı vəziyyət yaranır: ABŞ-ın tərəddüdsüz satqınlığı fonunda Türkiyə özünün etibarlı tərəfdaş imicini möhkəmləndirir. Qətəri dövlət çevrilişindən və bəlkə də məhv olmaqdan xilas edən Türkiyə, körfəzin digər ərəb monarxiyaları üçün də alternativ təhlükəsizlik qarantı statusunu qazanmaqdadır. Türkiyə mətbuatında gedən məlumatlara görə, Qətərə hücumdan dərhal sonra türk müdafiə sənayesi şirkətləri 2 milyard dollarlıq hava hücumundan müdafiə sistemi sifarişi alıblar. Bu sifarişin hansı dövlət tərəfindən verildiyi açıqlanmır.

Dohadakı hansısa ikimərtəbəli villaya atılan cəmi beş raket Böyük Orta Doğuda 70 ildir mövcud olan təhlükəsizlik sistemini kökündən sarsıtdı. Bu sarsıntı ilk növbədə illərdir ABŞ təhlükəsizlik çətirinin altında yatışan ərəb şeyxlərinin beyinlərində baş verdi. Ayıldılar və nə gündə olduqlarını öz gözləri ilə gördülər. İsrail bəyan edir: “Təhlükəli saydığımız istənilən adamı istədiyimiz yerdə vuracağıq.” 

Bu o deməkdir ki, İsrail istəsə, Səudiyyə Ərəbistanını, Küveyti, Omanı və BƏƏ-ni də vura bilər. ABŞ da buna göz yumar, satdığı müdafiə sistemləri də çalışmaz. Trilyonlarla dollarlıq sərvətə sahib olan şeyxlər çıl-çılpaq ortada qalıblar.

Qətərə zərbənin yaratdığı yeni situasiya ABŞ və İsrail üçün son dərəcə zərərlidir. Birləşmiş Ştatlar əksər dünya ölkələri qarşısında etibarını və hegemoniya iddiasını ildırım sürətilə itirir. Bu sıraya ərəb monarxiyaları da qoşuldular. Qətərdən səslənən çox önəmli bir bəyanat isə İsrailin arzulamadığı mənzərənin yarandığını göstərir. Qətərin xarici işlər nazirinin verdiyi bəyanata görə, İsrailə qarşı tədbirlər almaq üçün yaxın günlərdə ərəb və digər müsəlman dövlətlərinin birgə fəaliyyəti başlanacaq. Yəni Böyük Orta Doğunun yeni təhlükəsizlik konstruksiyası gündəlikdədir və bu konstruksiyada ABŞ və Avropanın adı keçmir. 

Başqa sözlə, bütün sərhədləri aşan və hamı üçün böyük təhlükəyə çevrilən İsrailə qarşı yeni güc mərkəzinin formalaşması gündəlikdədir. Ərəb şeyxləri İsrailin fələstinlilərə və suriyalılara qarşı amansızlığına dözürdülər. İndi isə masaya həmin şeyxlərin özlərinin təhlükəsizliyi məsələsi qoyulub. Və onlar addım atmaq, özlərini qorumaq zorundadırlar.

Yeni güc formalaşacaqsa, həmin gücün ABŞ silahlarından başqa böyük silah-sursata ehtiyacı olacaq. Bu gün müsəlman dünyasındakı ən qüdrətli hərbi-sənaye kompleksi Türkiyədədir. Üstəlik, Türkiyə Qarabağ, Qətər, Suriya, Liviya, Ukrayna və digər konfliktli məsələlərdə yüz faiz güvəniləcək tərəfdaş olduğunu əyani sübuta yetirib. Təbiidir ki, böyük hərbi-sənaye kompleksi və etibarlı tərəfdaş imici Türkiyəni Orta Doğunun yeni güc mərkəzinə çevirir.

Namiq Bilal